Denken ze anders?

Laura Stine, mede-oprichtster Blue Mountain School

Wanneer onze oud-studenten van de school die ik in de jaren '70 hielp oprichten bijeenkwamen op reünies, hoorde ik hen herhaaldelijk verhalen vertellen van hun ervaringen in het hoger onderwijs en op het werk. Eén van de dingen die ze herhaaldelijk vertelden was dat ze dachten dat hun medestudenten of collega's niet dachten zoals zij. Ze vonden het vreemd dat anderen zoveel minder vindingrijk waren wanneer ze te maken kregen met uitdagingen in hun lessen of werk.

Waarom, dacht ik. Is dat werkelijk waar? Denken ze anders dan anderen die naar traditionele scholen zijn gegaan? Ik wist niet waarom dat waar zou kunnen zijn. Het was een raadsel.

Dan ontdekte ik in de jaren '90 Sudbury Valley School en ik las vele van de boeken die ze over de school en hun onderwijsmodel hebben gepubliceerd. Ik herinner me dat ik bij mezelf dacht "hee, zij zeggen dezelfde dingen als de jongeren die ik kende in de jaren '70: mensen die Sudbury Valley voor langere tijd bezocht hebben denken anders. Wow! Maar waarom? Het is een raadsel!

Maar wacht eens even, het laatste onderzoek naar hersenen zou wel eens een antwoord kunnen bieden. Laat me je vertellen over een studie die de neurowetenschappen ondersteboven gekeerd heeft. Wat volgt is mijn vereenvoudigde versie van een artikel door dr. Marian Cleeves Diamond: "Respons van het brein op verrijking".

Eerst moet je weten dat het brein vele neuronen heeft die ongeveer de vorm van bomen hebben. Sommige hersenen hebben neuronen met erg weinig takken (dendrieten) terwijl andere neuronen hebben met vele, vele takken en vertakkingen van die takken. Hoe meer dendrieten, hoe meer de hersenen in staat zijn om verbindingen te maken. Denken en leren gaat om het maken van verbindingen, hoe meer hoe beter.

Jarenlang hebben neurowetenschappers geloofd dat als wij oud worden, de hersenen uitdunnen; neuronen en hun dendrieten sterven af en worden niet vervangen. Het resultaat van dit uitdunningsproces, dachten ze, is dat we naarmate we ouder worden het vermogen om zo goed te denken en leren verliezen. Zoals mensen wel vaker zeggen: 'je kunt een oude hond geen nieuwe trucjes leren'.

Op een dag begon ´´n van de neurowetenschappers een experiment met ratten. Sommige ratten in dit experiment werden in een schone kooi met goed voedsel gehouden, de juiste temperatuur, zonder andere ratten. Deze omgeving labelden ze als 'verarmde omgeving': hoewel het om een veilige en gezonde omgeving ging, was het er erg saai.

De andere ratten werden gehouden in een schone kooi met goed voedsel, de juiste temperatuur, elf andere ratten om hen gezelschap te houden en heel veel dingen om mee te spelen. De speeltjes werden bovendien ook om de paar dagen vervangen. Deze kooi werd als 'rijke omgeving' aangeduid: het was veilig, gezond en echt stimulerend, met veel gezelschap en veel dingen om mee te spelen.

En toen? Op het einde van het experiment bleek zoals verwacht dat de ratten in de verarmde omgeving geen nieuwe neuronen, dendrieten en verbindingen aanmaakten en ze verloren. Toen ze de ratten in de rijke omgeving gingen onderzoeken ontdekten de wetenschappers iets opmerkelijks: de neuronen van de ratten waren niet alleen niet uitgedund, maar ze waren zelfs dikker en wijder vertakt geworden, in sommige experimenten bij ratten tot een leeftijd van wat bij mensen rond de 90 jaar zou gerekend worden.

Nee, zeiden de wetenschappers. Dit kan niet waar zijn. Dus, ze deden het experiment opnieuw en opnieuw om de resultaten te testen - en ja hoor, de ratten in de rijke omgeving bleven slim en werden zelfs nog slimmer.

Wat neurowetenschappers vandaag zeggen is dat leren draait om het groeien van nieuwe dendrieten en dus nieuwe verbindingen in je hersenen. Hoe rijker de omgeving waarin je leeft, hoe meer gelegenheid om nieuwe uitdagingen te beleven, hoe waarschijnlijker het wordt dat je dendrieten erg gaan groeien en nieuwe verbindingen maken in je brein. Zelfs bij zichzelf, met weinig dingen om mee te spelen, hebben mensen de mogelijkheid om nieuwsgierig te zijn en met die nieuwsgierigheid maak je je eigen rijke omgeving binnen je hersenen.

Vraag nu jezelf af: welke schoolomgeving lijkt op de verarmde omgeving, en welke op de rijke omgeving?

Stel dat je naar school gaat en er wordt verwacht dat je uren in je stoel gaat zitten zonder te bewegen. Je mag niet praten met je buren in klas, enkel met de leraar wanneer je je hand opsteekt en hij of zij je aanduid. Je wordt verondersteld geïnteresserd te zijn in wat iemand anders je verteld om nieuwsgierig naar te zijn, en niet om je eigen gedachten te denken. Je kan dat wat je aan het doen bent niet veranderen in iets dat interessanter is. Dit gebeurt de hele dag, elke dag. SAAI!

Dan stap je van de bus bij een andere school. Je kan er van alles ondernemen. Je kiest. Je zoekt naar de uitdagingen. Er is heel veel materiaal, veel verschillende mensen van alle leeftijd om mee te praten, te interageren. Van sommige mensen kan je iets leren, aan sommigen kan je iets leren. Je kan de hele dag praten, als je mensen vindt die met jou willen praten. Als je moet bewegen en je spieren strekken kan je dat ook doen, wanneer je wil. Je leert hoe je kan onderhandelen wat je nodig hebt en wil. Je leert wanneer je botst tegen de rechten van andere mensen. Je kan je eigen nieuwsgierigheid volgen. Je kan iets steeds opnieuw doen tot je het geleerd hebt en dan stoppen wanneer het saai wordt. Je kan dat elke dag doen, de hele dag, en uitrusten als je moe bent.

Nu, in welke omgeving zal je het meeste dendrieten ontwikkelen? Herinner je, meer dendrieten - meer verbindingen in je brein - betekent beter denken, een grotere mogelijkheid tot diep leren en complexer denken.

Dus wat denk je? Groeien kinderen die een democratische school bezoeken op tot een andere soort denkers? Betere denkers? Ik denk het wel.

 

Wat maakt ze vurig?

"Neuronen die veel vuren hebben de neiging meer verbindingen (dendrieten) te vormen en versterken nieuwe verbindingen". Wat maakt dat neuronen vuren? De experts stellen vast dat neuronen heel veel vuren terwijl kinderen interageren met stimulerende objecten en mensen; nieuwe informatie leren; betekenis geven aan de informatie voor henzelf; nieuwe ideeën scheppen van die betekenis; en dingen met die nieuwe ideeën doen.

En wat zeggen ze over hoe een schoolomgeving eruit zou moeten zien om neuronen aan te moedigen om te gaan vuren? Hier zijn een aantal van hun ideeën:

1. Het stimuleert alle zintuigen: zicht, gehoor, smaak, geur, aanraking, en de zintuigen gerelateerd aan evenwicht en lichaamsbewustzijn. Een omgeving die alle zintuigen stimuleert, niet noodzakelijk allemaal tegelijk natuurlijk, zorgt voor groei in het hele brein. Nauwe focus op maar ´´n of twee zintuigen zoals zicht en gehoor zal maar groei stimuleren in enkele regio's van de hersenen en niet het hele brein.

2. Het laat een belangrijke hoeveelheid sociale interactie toe met nabije vrienden en een wijdere cirkel van mensen, ouder en jonger.

3. Het heeft een atmosfeer vrij van onnodige druk en stress, maar intens op een plezierige manier.

4. "Het biedt een serie van nieuwe uitdagingen dat niet te makkelijk noch te moeilijk zijn voor het kind op zijn of haar stadium van ontwikkeling." En beter nog, het kind kan voor zichzelf beslissen wanneer die nieuwe uitdaging aan te nemen.

5. Het levert "een continue bron van positieve emotionele steun - liefde, aanmoediging, warmte en zorg."

6. Het "promoot de ontwikkeling van een brede waaier vaardigheden en interesses: mentaal, fysiek, esthetisch, sociaal en emotioneel."

7. Het "geeft het kind een mogelijkheid om vele van zijn of haar eigen activiteiten te kiezen en laat elk uniek brein toe te kiezen."

8. Het "geeft het kind een kans om zijn of haar inspanningen te evalueren en om ze aan te passen."

9. Het heeft "een aangename atmosfeer die exploratie en het plezier van leren promoot".

10. Het voorziet in een voedzaam dieet met proteïnen, vitamines, mineralen en de calorieën die het brein nodig heeft om verbindingen tussen dendrieten te maken; "een gezond lichaam zal de energie hebben om betrokken te raken."

11. "Bovenal, rijke omgevingen laten het kind toe om een actieve deelnemer te zijn eerder dan een passieve observeerder."

Dus, met dit advies van experts in hersenontwikkeling, hoe maken we het? Met de huidige staat van de samenleving waar de nadruk op conformiteit en het ontkennen van vele, als niet de meeste, van de aspecten van een rijke schoolomgeving zoals hierboven beschreven, denk ik dat Blue Mountain School het redelijk goed doet. Dank jullie wel.

Referenties:

1 What is 'The Art of Changing the Brain'?", James E. Zull, 2003.

2 "What are the Determinants of Children's Academic Successes and Difficulties?", Marian Cleeves Diamond, 1999, 2000. 2001.

3 "The Significance of Enrichment", Marian Cleeves Diamond, Ph.D., 1988